هنگام صحبت از تجارت خارجی، نمی‌توان نام «گمرک» را نیاورد. همه ما تا حدودی با ماهیت و وظایف گمرک آشنا هستیم، اما کمتر پیش آمده است که آن را ریزبینانه بررسی کنیم.

در ادامه، ضمن معرفی گمرک و وظایف آن در زبان بین‌المللی، ساختار و اختیارات گمرک ایران را نیز مرور می‌کنیم. با «آوان ترخیص» همراه باشید.

گمرک چیست؟

در تعریف کلی، گمرک (Customs) یک نهاد دولتی است که بر رفت‌وآمد بسته‌ها، محموله‌ها و حتی افرادی که وارد کشور یا از آن خارج می‌شوند، نظارت می‌کند. در بحث تجارت بین‌الملل، گمرک سازمانی معرفی می‌شود که جریان کالاها به داخل و خارج از کشور را کنترل می‌کند.

همان‌طور که سازمان جهانی گمرک (World Customs Organization یا WCO) اعلام کرده است، گمرک به خدمات دولتی یا یک دستگاه دولتی ارائه‌دهنده خدمات گفته می‌شود که اجرای قوانین گمرکی، دریافت عوارض و مالیات، اجرای سایر مقررات مربوط به واردات، صادرات، جابه‌جایی یا نگهداری کالا را بر عهده دارد.

انواع گمرک

در یک دسته‌بندی ابتدایی، می‌توان انواع گمرک را در چهار دسته گمرک هوایی، دریایی، زمینی و راه‌آهن قرار داد. اما گمرک‌ها در اصل براساس موقعیت مکانی و کارکردشان گروه‌بندی می‌شوند؛ درنتیجه سه نوع گمرک خواهیم داشت:

گمرک مرزی

این گمرک‌ها در مرزهای بین ایران و یک کشور دیگر واقع شده‌اند و اولین نقطه کنترل کالاهای ورودی یا خروجی از کشور هستند. وظیفه اصلی گمرک‌های مرزی، اطمینان از مطابقت کالا با قوانین و مقررات تعیین شده است.

مأموران گمرک اسناد و مدارک را بررسی می‌کنند و بازرسی‌های فیزیکی را انجام می‌دهند تا مطمئن شوند کالاهایی که با الزامات قانونی مطابقت ندارند، وارد کشور نمی‌شوند. آن‌ها عوارض گمرکی هم دریافت می‌کنند و اقدامات امنیتی لازم برای جلوگیری از قاچاق و حفظ امنیت ملی را انجام می‌دهند.

گمرک داخلی

این گمرک‌ها در داخل کشور مستقر هستند و جریان کالا بین مناطق یا استان‌های مختلف را کنترل می‌کنند. وظایف اصلی گمرک‌های داخلی مشابه گمرک‌های مرزی است، با این تفاوت که تمرکز آن‌ها بر کنترل تجارت داخلی است.

این دفاتر علاوه بر تأیید انطباق با مقررات گمرکی، ممکن است در زمینه دریافت عوارض یا مالیات کالاهایی که از مناطق خاصی خارج یا به آن وارد می‌شوند نیز اقداماتی را انجام دهند.

گمرک ویژه (منطقه آزاد)

این گمرک‌ها در مناطقی که به‌عنوان مناطق آزاد تجاری یا بنادر آزاد تعیین شده‌اند فعالیت می‌کنند و در آن‌ها تسهیلات مالیاتی و گمرکی ویژه‌ای برای تشویق سرمایه‌گذاری و تجارت ارائه می‌شود.

وظیفه اصلی آن‌ها کنترل کالاهای ورودی یا خروجی از این مناطق، اطمینان از رعایت مقررات گمرکی و تضمین استفاده از مزایای ارائه‌شده است. گمرک‌های ویژه علاوه‌ بر تسهیل تجارت بین‌المللی، در جذب سرمایه خارجی و توسعه اقتصادی منطقه هم نقش مهمی را ایفا می‌کنند.

گمرک جمهوری اسلامی ایران

گمرک جمهوری اسلامی ایران نیز یک سازمان دولتی زیرمجموعه وزارت امور اقتصادی و دارایی، و متولی گمرک در گشور است. این سازمان از يک ستاد مرکزى و ده حوزه نظارت تشکيل شده است، که بر گمرک‌های اجرایی نظارت می‌کنند. ستاد مرکزى هم شامل یک حوزه رياست کل و چهار معاونت می‌شود: معاونت‌های چهارگانه مالی و اداری، امور گمرکی، حقوقی، طرح و برنامه.

رئيس کل یا سرپرست گمرک بالاترین مقامِ این سازمان و معاون وزير امور اقتصادى و دارایى است. اداره کل حراست، اداره کل هماهنگى امور مناطق، دفتر روابط عمومى و بين‌الملل، اداره کل بازرسى و کميسيون رسيدگى به حل اختلافات گمرکى هم زیر نظر ایشان فعالیت می‌کنند.

براساس آخرین آمار، 231 اماکن گمرکی و 138 گمرک اجرایی در کشور فعال هستند که حدود 30 مورد از آن‌ها در استان‌های غیرمرزی فعالیت می‌کنند. نشانی سایت گمرک ایران نیز irica.ir است.

وظایف گمرک چیست؟

وظیفه اصلی گمرک، اطمینان از رعایت قوانین و مقررات تجاری، گمرکی و مالیاتی است. این وظیفه شامل بازرسی کالاها برای کالاهای محدودشده یا غیرمجاز، تأیید مدارک و جمع‌آوری حقوق و عوارض گمرکی است. این سازمان برای جلوگیری از قاچاق، کلاهبرداری تجاری، حفظ امنیت ملی و سلامت عمومی هم حیاتی است.

وظایف گمرک ایران نیز به همین شکل است و در سه مورد خلاصه می‌شود:

• اجرای قانون امور گمرکی و سایر قوانین و مقررات مربوط به واردات، صادرات و عبور کالا از قلمرو کشور؛
• تشخیص و وصول حقوق ورودی، عوارض یا تعرفه‌های گمرکی و مالیات‌های مربوطه (خود واژه گمرک هم به‌معنای «محل جمع‌آوری مالیات» است)؛

اما اختیارات و وظایف گمرک کشور گسترده‌تر است و شامل موارد زیر هم می‌شود:

• انجام تشریفات قانونی ترخیص و تحویل کالا به مالک (یا نماینده قانونی او)؛
• بررسی اسناد ترخیص کالا جهت احراز صحت شرایط ترخیص و وصول کسری دریافتی یا استرداد اضافه آن؛
• اعمال مقررات گمرکی درباره معافیت‌ها و ممنوعیت‌های واردات و صادرات قطعی یا موقت، کرانبری (کابوتاژ)، عبور داخلی کالا، انتقالی، معاملات پایاپای مرزی، فروشگاه‌های آزاد، بسته‌ها و پیک‌های سیاسی و پست بین‌الملل؛
• اجرای قوانین و مقررات مربوط به تخلفات گمرکی، قاچاق، کالاهای متروکه و ضبط‌شده؛
• پیش‌بینی و فراهم‌کردن زیرساخت‌های لازم برای اجرا و استقرار سامانه‌ها، رویه‌ها و روش‌های نوین مانند پنجره واحد تجارت فرامرزی (سامانه EPL)؛
• جمع‌آوری، تجزیه‌وتحلیل و انتشار آمار واردات و صادرات؛
• بررسی و شناخت موانع سازمان گمرک و برنامه‌ریزی برای برطرف‌کردن آن‌ها؛
• اظهارنظر درباره پیش‌نویس طرح‌ها، لوایح و تصویب‌نامه‌های مرتبط با امور گمرکی؛
• اتخاذ روش‌های مناسب برای هدایت دعاوی حقوقی و قضایی در رابطه با امور گمرکی؛
• آموزش کارکنان گمرک، نظارت بر اعمال و رفتار آن‌ها و شناسایی هرگونه تخلف و تقصیرات اداری؛
• بازرسی از واحدهای اجرایی گمرکی، نظارت بر عملکرد آن‌ها و سامان‌دهی کمی و کیفی مبادی ورودی و خروجی؛
• رسیدگی و حل اختلافات ناشی از اجرای قانون و مقررات گمرکی بین گمرک و صاحب کالا برپایه قوانین مربوطه؛
• گسترش ارتباطات بین‌المللی، انعقاد تفاهم‌نامه و موافقت‌نامه‌های گمرکی دو یا چندجانبه، عضویت در سازمان‌های بین‌المللی-گمرکی و تعامل فعال با آن‌ها (با رعایت اصل 77 قانون اساسی)؛
• رعایت توصیه‌های سازمان جهانی گمرک، قراردادهای بازرگانی و توافق‌نامه‌های منعقدشده یا پایاپای در چارچوب مقررات مربوطه؛
• رعایت مفاد قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی برای واگذاری امور غیرحاکمیتی گمرکی به بخش‌های خصوصی و تعاونی؛
• استفاده از فناوری‌های نوین و تجهیز اماکن گمرکی به ابزارهای پیشرفته جهت افزایش کارایی و بهبود انجام تشریفات گمرکی؛
• تسهیل فرایندهای گمرکی برای بهبود امور تجاری، تشویق صادرات، افزایش عبور کالا و توسعه گردشگری؛
• اجرای قوانین و مقررات مرتبط با بازارچه‌های مرزی، مرزنشینان و پیله‌وران.

تعاملات خود با گمرک را به ما بسپارید

نقش و وظایف گمرک در کنترل کالاهای ورودی و خروجی، دریافت حقوق و عوارض، توقیف کالاهای قاچاق و… و اساساً شکوفایی اقتصادی جایگزینی ندارد، اما تعامل با آن معمولاً ساده نیست. برای نمونه، ترخیص کالا از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین فرایندهای گمرکی است که به‌سادگی می‌تواند به تأخیرهای زمان‌بر و خسارات مالی منجر شود.

«آوبن لجستیک» با ارائه صفر تا صد خدمات تخصصی ترخیص و واردات کالا، تجربه‌ای آسان و مطمئن از همکاری با گمرک برای مشتریان خود فراهم می‌کند. برای کسب اطلاعات بیشتر با ما تماس بگیرید.